10 faktów o IKE i IKZE. Jak mądrze oszczędzać na emeryturę?

Zastanawiasz się, czy warto założyć IKE lub IKZE? Poznaj 10 kluczowych faktów, które pomogą Ci zrozumieć korzyści podatkowe i zasady działania kont.

System emerytalny w Polsce jest uważany za skomplikowany. Ilość rozwiązań, z których mogą lub muszą korzystać Polacy, może powodować u większości odruch obronny i niechęć. Jeśli dodać do tego szum informacyjny wprowadzany przez polityków broniących swoich rozwiązań i potępiających „cudze”, to przeciętny Polak staje przed gąszczem mitów i faktów, które trudno mu rozróżnić. Powoduje to naturalną niechęć do podejmowania jakichkolwiek decyzji, co kończy się tym, że nawet dobre produkty emerytalne cieszą się niską popularnością.

Co może zrobić przeciętny oszczędzający, żeby nie wylać dziecka z kąpielą? Nie zniechęcać się i nie potępiać wszelkich produktów emerytalnych w czambuł. Skupić się na odróżnianiu faktów od mitów, kierować się zdrowym rozsądkiem, a przede wszystkim pamiętać, że na rynku finansowym bardzo trudno o produkty uniwersalne, czyli idealne dla każdego.

Poniżej przedstawiam 10 faktów dotyczących rachunków IKE i IKZE. Interpretację oraz decyzję, czy jest to produkt odpowiedni, pozostawiam już Tobie.

1. Możesz oszczędzić na podatku od zysków kapitałowych lub go odroczyć

Zgodnie z regulacjami ustawowymi, od zysków ze środków inwestowanych za pośrednictwem Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE) i Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) nie jest pobierany podatek od zysków kapitałowych (tzw. podatek Belki). Dotyczy to także przychodów z dywidend.

Mówiąc prościej: jeśli kupimy akcje spółki na zwykłym rachunku maklerskim, a następnie sprzedamy je z zyskiem, na koniec roku będziemy musieli zapłacić 19% podatku. Podobnie będzie z odsetkami od obligacji czy dywidendą – przy wypłacie zostaną one pomniejszone o podatek. Jeśli te same czynności wykonamy na rachunku IKE lub IKZE, podatek od zysków nie zostanie pobrany. Warunek jest jeden: środków nie będziemy wypłacać do 60. roku życia (w przypadku IKE) lub do 65. roku życia (w przypadku IKZE).

Mamy tu do czynienia z zasadą „coś za coś”. Nie płacimy podatku, ale teoretycznie nie powinniśmy wypłacać kapitału przed osiągnięciem ustalonego wieku (choć fizycznie mamy taką możliwość).

Ile można zyskać? Im wyższa stopa zwrotu, tym większa oszczędność podatkowa. Przy średniorocznej stopie zwrotu rzędu 8% (zbliżonej do historycznych wyników indeksu S&P 500), oszczędność na podatku wynosi około 1,5% aktywów rocznie. Warto pamiętać o sile procentu składanego, ale i o ryzyku inwestycyjnym. Gdy poniesiemy stratę, nasza korzyść podatkowa wynosi oczywiście zero.

2. Wpłaty na IKZE możesz odliczyć od podstawy opodatkowania

Wpłaty na rachunek IKZE możemy odliczyć od naszych dochodów do opodatkowania. Obniżamy w ten sposób podatek, który powinniśmy zapłacić z tytułu pracy lub działalności gospodarczej. W zależności od naszej stawki podatkowej, możemy „odzyskać” 12%, 19% lub 32% wpłaconej kwoty. Co ważne, dzieje się to niezależnie od tego, czy same inwestycje przyniosą zysk, czy stratę.

Odzyskane z ulgi pieniądze możemy na bieżąco reinwestować. Należy jednak pamiętać, że wpłatę odliczamy tylko raz – w kolejnym roku po jej dokonaniu. Aby ponownie skorzystać z ulgi, musimy dokonać kolejnych wpłat w następnych latach.

3. Na IKE i IKZE kumulujesz zyski i straty w perspektywie ponad 1 roku

Większość ekspertów doradza inwestowanie długoterminowe (5-10 lat). Tymczasem standardowe przepisy nakazują nam rozliczać się z fiskusem co roku. Jeśli na zwykłym rachunku w pierwszym roku zarobimy 10 tys. zł i zamkniemy pozycję, zapłacimy 1900 zł podatku. Jeśli w kolejnym roku stracimy 10 tys. zł, naszego podatku z poprzedniego roku już nie odzyskamy. Będziemy 1900 zł na minusie.

Na rachunku IKE, nawet jeśli zdecydujemy się na wcześniejszą wypłatę kapitału po dwóch latach, podatek zapłacimy tylko od ogólnego salda. W powyższym scenariuszu, gdzie zysk z pierwszego roku równoważy się ze stratą z drugiego, bilans wynosi zero, a podatek nie zostanie pobrany.

4. Pieniądze są Twoje i możesz nimi dysponować wcześniej

Własność środków na IKE i IKZE nie ulega wątpliwości – należą do Ciebie tak samo, jak pieniądze na zwykłym koncie w banku. Możesz z nich skorzystać przed 60. lub 65. rokiem życia, ale wiąże się to z utratą części preferencji podatkowych.

W przypadku IKE istnieje opcja tzw. zwrotu częściowego. Od zysków wypracowanych przez wypłacaną część kapitału zostanie pobrany podatek Belki, ale reszta środków może dalej pracować na koncie. IKZE nie oferuje takiej elastyczności. Wcześniejsza wypłata z IKZE (kapitał plus zysk) zostanie doliczona do naszych rocznych przychodów i opodatkowana według skali, co może skutkować wpadnięciem w wyższy próg podatkowy.

5. Wpłacasz dowolne kwoty do wysokości rocznych limitów

Ustawa ogranicza maksymalne roczne wpłaty. Kwoty przekazane ponad te limity są zwracane przez instytucję finansową. Niewykorzystany w danym roku limit przepada – nie można go przenieść na kolejny rok ani odstąpić innej osobie.

Z drugiej strony mamy pełną dowolność w harmonogramie wpłat. Możemy zasilać rachunek co miesiąc małymi kwotami lub dokonać jednego, dużego przelewu raz w roku. Warto jedynie upewnić się, jak wyglądają koszty transakcyjne u naszego operatora.

6. Możesz mieć niezależnie IKE i IKZE

Nie da się wprost powiększyć limitu na jednym koncie. Każdy ma jednak prawo otworzyć jednocześnie jedno konto IKE oraz jedno konto IKZE. W przypadku małżeństw oznacza to w sumie cztery rachunki w jednym gospodarstwie domowym (niezależnie od tego, czy małżonkowie rozliczają się wspólnie, czy osobno). Nawet małoletnie dzieci (od 16. roku życia), jeśli osiągają oficjalne dochody z pracy, mogą posiadać własne IKE.

7. Nie ma górnego ograniczenia wiekowego

Wbrew obiegowej opinii, rachunki te mogą być opłacalne również dla emerytów. Nie ma maksymalnego wieku, który zabraniałby otwarcia IKE czy IKZE. Trzeba jednak pamiętać, że aby skorzystać ze zwolnień podatkowych, wpłat należy dokonywać w co najmniej 5 dowolnych latach kalendarzowych lub wpłacić ponad połowę wartości wszystkich środków na nie później niż 5 lat przed złożeniem wniosku o wypłatę.

8. Środki z IKE i IKZE podlegają dziedziczeniu

Ustawodawca jasno określił zasady dziedziczenia. Pieniądze zgromadzone na IKE i IKZE przechodzą na spadkobierców (lub osoby uposażone) bez konieczności opłacania podatku od spadków i darowizn. W przypadku IKE nie płaci się również podatku dochodowego. Odziedziczone środki z IKZE są obciążone zryczałtowanym, 10-procentowym podatkiem. Co ważne, przyjęcie takich środków nie pomniejsza własnego rocznego limitu wpłat spadkobiercy.

9. Masz szeroki wybór instytucji prowadzących

Konta IKE i IKZE mogą być prowadzone przez banki, Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI), biura maklerskie, zakłady ubezpieczeń na życie oraz Dobrowolne Fundusze Emerytalne. Wybór instytucji definiuje to, w co możesz inwestować – od bezpiecznych lokat i obligacji skarbowych, po akcje i globalne fundusze ETF na rachunkach maklerskich.

Instytucje różnią się ofertą, kosztami i elastycznością. Rachunki funduszowe są mniej angażujące, ale zazwyczaj droższe (opłaty za zarządzanie). Rachunki maklerskie wymagają większej wiedzy i aktywności, ale bywają tańsze i pozwalają na swobodne zarządzanie gotówką w okresach rynkowej niepewności. Na szczęście operatora można z czasem zmienić, dokonując tzw. wypłaty transferowej (choć może się to wiązać z kosztami i koniecznością spieniężenia aktywów).

10. Inwestując za granicą, możesz uniknąć podatku od dywidend

Choć IKE i IKZE to polskie rozwiązania, nie ograniczają nas wyłącznie do krajowego parkietu. Wiele rachunków maklerskich umożliwia inwestowanie na rynkach globalnych. Należy jednak pamiętać, że zagraniczni emitenci pobierają tzw. podatek u źródła, nie rozpoznając polskiego konta emerytalnego. Można tego uniknąć, wybierając odpowiednie instrumenty, np. fundusze ETF z siedzibą w krajach o korzystnych umowach podatkowych (gdzie podatek wynosi 0%) lub takie, które automatycznie reinwestują dywidendę (ETF typu accumulating).

Podsumowanie

Powyższa lista nie wyczerpuje w pełni tematu, ale pozwala oddzielić fakty od mitów. W świecie finansowej niepewności warto świadomie korzystać z dostępnych ulg podatkowych i budować kapitał na przyszłość, dopasowując narzędzia do własnych potrzeb i profilu ryzyka.

Nota prawna: Powyższa publikacja ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady inwestycyjnej ani doradztwa podatkowego w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji finansowych zaleca się skonsultowanie z wykwalifikowanym doradcą.